چند ضرب المثل کردی   

يکی از نمود های فرهنگ ضرب المثل است در کردستان بزرگ نيز مه سله ت هايی رواج دارد. اين ضرب المثل ها را به فارسی ترجمه می کنم و معادل آنها را نيز می نويسم.
 ضرب المثل  معنی معنی واژه ها در فارسی

 

خودا کووه  ناسيگ  وه فر نيگه  بان

 

خدا  کوه  را می شناسد که روی آن برف می گذارد.

ناسيگ :‌ می شناسد

وه فر:‌ برف *

نيگه :‌ می گذارد

بان : بالا

 

 رووی   ده سی   وه  ئه نجير  نه ره سی وه ت   که ره سه  روباه دستش به انجير نمی رسد می گويد نارس است.

رووی : روباه

نه ره سی: نرسید 

وه ت : گفت

که ره: کال و نارس

 کابرا  سه ر  بئاو  تاشيگ

 يارو سر بی آب می تراشد

( کار  غيرعاقلانه ای انجام می دهد.)

 کابرا: يارو

ئاو :‌ آب

تاشيگ: می  تراشد

 ميه وانه ل     يی مال    ده   خون    يه ک        تيه نگن.  مهمان های  يک  خانه به خونی هم تشنه هستند.

 ميه وان :  مهمان

تيه نگ :‌ تشنه

 خالوو  که فيگه  سه ر  ئاو  خوارزا  ده خوار  ئاو  فيريگ   کيگ  دايی در سر آب غرق می شود خواهر زاده  در پايين آب دنبالش می گردد.

 خالوو: دايی

که فيگ :‌ می افتد.

خوارزا: خواهرزاده

خوار: پايين

فيريگ کيگ: دنبالش می گردد.

لینک
جمعه ٢۱ آذر ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   آينده ی زبان کردی در ايران   

ناچارم مطلب امروز را به زبان فارسی بنويسم. پيش از آن از لطف تمام دوستان تشکر می کنم.

در آغاز بايد بدانيم که کردهای ايران در کجا زندگی می کنند. به طور کلی می توان گفت که در استان های کردستان و کرمانشاه و ايلام و جنوب استان آذربايجان غربی زندگی می کنند و تقريبا ۱۲ درصد جمعيت ايران را تشکيل می دهند. در اين استان ها زبان رسمی و اداره ای همان فارسی است و اين امر تاثير منفی بسياری بر زبان کردی دارد.

در تمامی مناطق کردنشين تنها دو تلويزيون و راديو به زبان کردی برنامه پخش می کنند و تعداد بسيار اندکی روزنامه و مجله به زبان کردی چاپ می شوند و اين امر باعث شده است که دوری مردم از زبان مادری به يک امر پررواج تبديل گردد. در اين ميان تلاش خستگی ناپذير صدا و سيما در رواج بخشيدن به زبان فارسی و از بين بردن زبان های ديگر بی تاثير نبوده است.

به هر حال امروز تاثير اين دوری از زبان مادری را می توان در فارسی حرف زدن مردم کرمانشاه ديد. اگر بيشتر از اين به زبان کردی بی توجهی شود می توان نابودی زبان کردی حداقل در بخش هايی از ايران را شاهد بود.

 

لینک
چهارشنبه ٥ آذر ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   کردی ايلامی   

کردی ايلامی که به اصطلاح کردی فيلی گفته می شود يکی از شاخه های کردی جنوبی ( باشووری ) است که در محدوده ی استان ايلام و جنوب استان کرمانشاه تکلم می شود. در زير جدول پيوستگی کردی ايلامی با ساير گويش های کردی را می بينيم.

 

فارسی  کردی ايلامی  سورانی  کرمانجی  لری 
پدر   باوگ  باوك باڤ  باوه 
مادر   داڵگ  دايك دايك  دايا 
برادر   برا  برا برا  برار 
خواهر   خوێشك  خوشك  خوشك خوه 
پدربزرگ   باپير  باپير  باپير بابا 
 مادربزرگ داپير  نه نك   داپير ننه  
عمو   تاتگ  مام  ئاپۆ  ئاموو
عمه   ميمگ ميمك   پوور كچی 
 دايی  خاڵوو  خاڵۆ  خاڵ هالوو 
 خاله  ميمگ ميمك  پوور   هاله
 داماد  زاوا  زاوا  زاڤا زوما 
 عروس  وه و وه وی   بووك  بی

در جدول زير پيوستگی زبان کردی ايلامی با زبان های باستانی بررسی می شود:

فارسی امروزی  پارسی باستان  پهلوی  کردی ايلامی 
خشک  هوشکه   هوشک  هشک
 کوه  کيوفه  کوف کو 
 باد  واته  واد وا 
خورشيد  خوره خور  خور
برگ   ورکه  ولگ ولگ 
برف  وفره   وفر وفر 
مغز   مزغه  مزغ مزگ 

اين تنها گوشه ای از پيوستگی های زبان کردی ايلامی با زبان های باستان است.
لینک
یکشنبه ٢ شهریور ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   نيشتمان/ وطن   

عشقت وێنه ی خوێن ها له ره گانم

 تان  و  پوو  دڵم  مه زگ  سۆخانم

هه ناسه ێ سينگ، نۆر چاوانم

ناوت هه ميشه ورد زوانم

گيانم وه فدات ئێ نيشتمانم

ئارام گيانم روو‌ح و ره وانم

وير و خێاڵ رووژ و شاوانم

ئاساره ی به ختم له ئاسمانم

تووزی له خاكت ها له گيڕفانم

رووڵه ی په روه رده ێ كورده مالانم

گيانم وه فدات ئه ێ نيشتمانم

رووڵه ی گيان وه فداێ كوردێستانم

گيانم وه فدات ئه ێ نيشتمانم

                           شێر له دۆكتۆر ئێرێج خاڵسی ـ ئيلام

                           به زمانی كوردی خواروو ( فه يلی )

لینک
دوشنبه ٢٠ امرداد ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   که له پياوان و ئافره ته کانی کورد/ شخصيت های کورد   

در اين جا به معرفی بزرگان کرد که معروفيت دارند می پردازيم.

۱- ديائه کوو: پاشايی گه وره ی کورد ی ئيران و سه ر پاشای ميديايی.

۱- دياکو: شاد کورد ايران و سرسلسله ی حکومت ماد.

۲- زه ردووشتی په يه مبه ر: حه زره تی زه ردووشت( دروودی له سه ر بی) ته نيا   پيه مبه ری  کورد  له  کاتی که ديار نابی  له  شاری شيز يا گه نجه ک  له  دايک  بووه. زه ردووشت يا زه ر تووشتره کوری  پوورووشه سپه. په رتووکی  گه وره ی زه ردووشت  ئه ويستا  بی  که به زمانی  کونه ی  کوردی  نووسيه.  ئه م  په رتووکه  يه کيک  له  کيتابه کانی   ئه سمانيه. به داخه وه  ئيستاکه  که سی  په ره ی  ئايينی  زه ردووشتی  نه ستينی و ئه م  ئايينی  گه وره  به راو  له بين  چوون  ری  به ری.

۲- زرتشت پيامبر: حضرت زرتشت ( درود بر او باد ) تنها پيامبر کرد است  که  در زمانی  نا مشخص در شهر گنجه يا شيز به دنيا امده است. زرتشت يا زرتشتره پسر پورشسب می باشد. کتاب بزرگ  ايشان اوستا می باشد که به زبان کوردی  قديمی نوشته شده است. اين کتاب بزرگ يکی از کتاب های آسمانی است. متاسفانه  امروز ديگر کسی به دين زرتشت نمی گرود و اين دين بزرگ به سوی نابودی کشيده می شود.

۳- باربود: موسيقازانی زور گه وره ی کورد له زه مان  ساسانی دا.

۳- باربد: موسيقی دان بزرگ کرد زمان ساسانی.

۴- مانی: نه قاشيکه ر   و  ره نگه  پيامبه ری  کورد.

۴- مانی : نقاش و احتمالا پيامبر کورد.

۵- په رين: ئافره تی زانای کوردی ئيرانی. کچی  گوبادشا.

۵- پرين: زن دانشمند کورد ايرانی و دختر قباد شاه ساسانی.

۶- ئازاد: يه که م  ئافره تی  کوردی  ئيرانی  که  له  سالی  ۱۱  کوچی  مانگی دا  موسولمان بی.

۶- آزاد: اولين زن کورد ايرانی که در سال ۱۱ هجری مسلمان شد.

۷- پووران خاتوون : ئافره تی زانا و ئه ستيره ناسی كۆرد له ساڵی ۱۹۲ی كۆچی مانگی دا له  دايك بووه.

۷- پوران خاتون : زن دانشمند و ستاره شناس کرد که در سال ۱۹۲ هجری قمری به دنيا آمده است.

۸- پووراندۆخت: شێڕژنێ كورد و پاشاێ ساسانی

۸- پوراندوخت: شيرزن کورد و پادشاه ساسانی

۹- بۆزۆرگمێهر: وه زيری گه وره ی كوردی ساسانی.

۹- بزرگمهر : وزير بزرگ کرد ساسانی.

۱۰- داره مرواری : ئافره تی به ناوبانگی كورد.

۱۰- دار مرواريد: زن مشهور کرد.

۱۱- سه ڵا‌حه دينێ ئه يووبی: مه زنی به ناوبانگی كورد كه شاری ئورشه ڵيم بۆ مۆسۆڵمانه كان ئازاد كراوه.

۱۱- صلاح الدين ايوبی سردار مشهور کرد که توانست شهر اورشليم را برای مسلمانان آزاد کند.

۱۲- نادێر شاێ هه وشار: پاشاێ كوردێ ئێران و سه رپاشای ئه فشار( هه وشار)

۱۲- نادر شاه افشار: پادشاه کورد ايران و سرسلسله ی افشار يا هه وشار

لینک
یکشنبه ۱٢ امرداد ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   ناوه کانی کوردی هه نگاوی به ره و ره گه ز / اسم های کردی گامی به سوی اصالت   

ره نگه ديته ن که له ناوه ندی ولاتمان که سی په ره ی نا وه کانی کوردی نه ستاندنه وه. بو ئيمه که توايم بو رزگاری ولاتمان خه بات که يم زور ناباش بی ناوی بو کوره کان و دويته کانمان ناوی ئه ره وی بدوزينه وه.

دوستان گرامی برای آشنايی شما با نام های اصيل کردی نام های کردی را پيشکش به حضور می کنم. اميد است که ما ايرانی ها از نام های اصيل ايرانی از آن جمله نام های کردی استفاده کنيم. توضيح اينکه در بخش اول نام به خط کردی در بخش دوم به خط فارسی و در بخش سوم معنی آن در فارسی و در بخش آخر کارکرد آن برای پسر يا دختر آمده است.

ئارارات/ آرارات/ نام کوهی در کردستان ترکيه/ پسر

ئاران/ آران/ قشلاق/ پسر

ئاراس/ آراس/ رود ارس/ پسر

ئارمين/ آرمين/ نام پسر کيقباد منسوب به آرام/ پسر

ئاريان/ آريان/ آريايی/ پسر

ئارينا/ آرينا/ آريايی نژاد/ دختر

ئاساره/ آساره/ ستاره/ تنها درکردی ايلامی رواج دارد./ دختر

ئاسکول/ آسکل/ بچه آهو. در کردی ايلامی بدان آسک می گويند./ دختر

ئاسمين/ آسمين/ ياسمن/ دختر

ئاسو/ آس/ افق. در کردی ايلامی به صورت ئاسوو( آسو) کاربرد دارد./ عمومی( پسر و دختر)

ئاکام/ آکام/ انجام/ پسر

ئاکوو/ آکو/ کوه بزرگ. قله ی کوه/ پسر

ئاگرين/ آگرين/ آتشين. کنايه از آدم شجاع/ پسر

ئالان/ آلان/ منطقه ای در کردستان/ دختر

ئاميار/ آميار/ يار و ياور. در کردی ايلامی هاويار گفته می شود./ پسر

ئاوات/ آوات/ آرزو/ عمومی

ئايرين/ آيرين/ آتشين/ دختر

ئه ر ده لان/ اردلان/ نام قديمی کردستان/ پسر

ئه سرين/ منسوب به اشک/ دختر

ئه وين/ اوين/ عشق/ دختر

باشوان/ باشوان/ نام کوهی در بانه/ پسر

باوان/ باوان/ خانه ی پدری/ دختر

بريا/ بريا / کاشکی / پسر

بوران/ بوران / توفان / عمومی

بووژان/ بوژان / باليدن و نمو کردن. نام روستايی در ايلام/ دختر

بيخه وش/ بيخوش / ناب و خالص . کردی باشووری/ دختر

بيری / بيری/ شيردوش / دختر

بيگه رد/ بگرد / بی عيب / عمومی

به رزان / برزان / بلندی / پسر

به رکاو/ برکاو / دامنه ی کوه / پسر

به فراو/ بفراو / آب برف ذوب شده . کنايه از زلالی و پاکی/ دختر

به فرين/ بفرين / برفی. کنايه از سفيدی و پاکی/ دختر

به ناز / بناز / نازنين / دختر

به يان / بيان / سپيده دم. بامداد / پسر

به يانه / بيانه / ميوه ی به / دختر

پاکو / پاک / دسته گياه بسته نشده / پسر

پشکو / پشک / اخگر/ پسر

پيشه وا / پيشوا / رهبر/ پسر

په پرووک / پپروک / شکوفه. تنها در کردی ايلامی رواج دارد./ دختر

په رژان/ پرژان / کار / دختر

په ره نگ / پرنگ / گوشواره / دختر

په ژاره / پژاره / نگرانی / عمومی

په ژماره / پژماره / فکر و خيال . تنها در کردی ايلامی کاربرد دارد. / عمومی

په شيو / پشيو / افسرده / عمومی

 

لینک
چهارشنبه ۱ امرداد ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   يک شعر کردی مشهور/ شيری به ناوی کوردی   

اگر به تاريخ بنگريد می بينيد که تلخ ترين بمباران شيميايی جهان در شهر کردنشين حلبچه رخ داد. يکی از شاعران کرد شعری در وصف اين جنايت سروده است که بنده آن را با ترجمه ی فارسی خدمت شما عرضه می کنم. اين شعر مشهورترين شعری است که به زبان کردی سروده شده است.
دنيا خه مه ژيان ژانه و شاره که ی به هاری سوور
هيرووشيمای کوردستانه حه له بچه ی دايکی شاره زوور
کورپه بوچکه به لانکه وا مندال به سينکی دايکه وا
بو يادی نه ورووژی ئمسال سووتانه بوين وه کوو زووخال
مه رچ بی هه مووی به رد و داری حه له بچه ی تينی رزگاری
ده کينه خه نجه ری توله ی به ر پيشته ينی کورده واری
اما ترجمه ی اين شعر به فارسی با ذکر اين نکته که هر چند هم ترجمه ی اين شعر قوی باشد نمی تواند مانند متن کردی آن درد ملت کرد را بيان کند و سوز خود را از دست می دهد.
دنيا غم است و زيستن چون درد و شهر ( حلبچه ) بهاری سرخ ( نشانه ی بدبختی ) دارد.
هيروشيمای کردستان است حلبچه مادر منطقه ی شاره زور( شاره زور منطقه ای وسيعی در کردستان است.)
نوزاد کوچک در گهواره ی خود و کودک در آغوش مادرش به بزرگداشت نوروز امسال مانند زغال سوخته شدند.
عقد ( وعده) باشد که تمامی سنگ ها و درختان حلبچه حلبچه ای که تشنه ی آزادی است را يک خنجر کنيم و اين خنجر را برای انتقام ملت کرد در پشتين ( کمربند کردی و شالی که کردها به کمر می بستند و خنجر را در ان غلاف می کردند ) همراه خود خواهيم داشت.

لینک
شنبه ۱٤ تیر ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   الفبای کردی   

در خط کردی برای کم شدن فاصله ی نوشتار و گفتار تغييراتی در خط فارسی به وجود آمده است که به طور خلاصه بيان می کنم . البته برای ياد گرفتن کامل خط کردی می توانيد به کتاب فرهنگ کردی هه ژار مراجعه کنيد.
۱- فتحه: در خط کردی به صورت (ه) نوشته می شود مانند به همه ن به جای بهمن.
۲- ضمه: در خط کردی به صورت (و) نوشته می شود مانند کورد به جای کرد
۳-او در خط کردی به صورت (وو) نوشته می شود.
۴- تشديد : کلمات مشدد به صورت تکرار حرف نوشته می شوند مانند مه ککه به جای مکه
۵- الف در خط کردی در وسط کلمه به صورت ا نوشته می شود ودر آغاز کلمه به صورت ئ نوشته می شود مانند ئه حمه د به جای احمد و بار به جای بار
۶- در خط کردی حروفی چون ث س ص به صورت س نوشته می شوند مانند سه د به جای صد
۷- در خط کردی حروفی چون ز ذ ض ظ به صورت ز نوشته می شوند مانند زوهر به جای ظهر
۸- در خط کردی حروفی چون ت ط به صورت ت نوشته می شوند مانند ته ناب به جاي طناب
لینک
جمعه ۱٢ اردیبهشت ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   سه عدی شيرازی   

يه کم بانه مه ر رووژی جيهانی سه عديه.
سه عدی یه ک ده گه وره ترین شایرانی ئه م ولاته سه ک بو سه ر به رزی ئیران کووشاگه.
به م هو ۱ بانه مه ر ناوی ئه م کله پیاوه به خوی گرتیه تا بتوان ناوی به رزی سه عدی بو هه میشه به رز هیشت. هیوادارم رووژی بای که زانی و فه رهه نگ ئیران به به رزترین جیگای خوی بره س.
اول اردیبهشت روز جهانی سعدی است.
سعدی یکی از بزرگترین شاعران این سرزمین است که برای سربلندی ایران کوشیده است.
به این سبب اول اردیبهشت نام این بزرگ مرد را به خود گرفته است تا بتوان نام بلند سعدی را برای همیشه بلند باقی گذاشت. امیدوارم روزی بیاید که دانش و فرهنگ ایران به بالاترین جایگاه خود برسد.
لینک
سه‌شنبه ٢ اردیبهشت ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   به شان سينگ/ قسمت های سينه   

پووس: پوست
ده نگ: دنده
ناو زگ: به بخش های داخلی بدن می گویند.
پف: ريه
دل: قلب
گورچگ: کليه
گه يه: معده
جه رگ: جگر
لخه روو: روده
لخه رووی گه وره: روده بزرگ
لخه رووی بوچک: روده کوچک
مه مگ: پستان
مازگ: پشت شکم
ناو شان: ميان شانه ها
نه وگ: ناف
لینک
شنبه ۳٠ فروردین ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   به شان سه ر/ قسمت های سر   

تيول : پيشانی
برم: ابرو
بژانگ: مژه
چاو: چشم
گوپ: گونه
پت: بينی
لوت: بينی
قاو: شقيقه
گووش: گوش
لچ: لب
سول: سيبيل
ريش: ريش
چناوه: چانه
زنج: چانه
مل: گردن
پووق مل: پس گردن
قورگ: حلق
ده م: دهان
دنان:دندان
دنان وه رگ: دندان نيش
کاکيله: دندان آسياب
ئاروو: لثه
قرووژنه ک: نای
گه وگ: قبقب
لینک
شنبه ۳٠ فروردین ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   به شان له ش / قسمت های بدن   

که پوول - سه ر: سر
مل: گردن
ده س: دست
شان - کوول: کتف
سينگ: سينه
زگ: شکم
پيشت: پشت
تيه تگ: باسن
ران: ران
قول: پا
زرانی: زانو
پوز: ساق پا
کلگ: انگشت
لینک
چهارشنبه ٢٧ فروردین ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   رنگ های کردی   

ره ش: سياه
چه رمگ: سفید
که و: آبی
سور: قرمز
زه رد: زرد
ساوز: سبز
قاوه ی: قهوه ای
بوور: خاکستری
لینک
شنبه ٢۳ فروردین ،۱۳۸٢ - reza shahbazi

   چند صفت کردی   

گه وره: بزرگ
بووچک: کوچک
خاس : خوب
گه ن : بد
ره ئين: زيبا
قيز : زشت
تيه ريک: تاريک
رووشن: روشن
سه ر خوش: شاد
خه مين: غمگين
کار که ر: کوشا
ته مه ل: تنبل
چاخ: چاق
له ر: لاغر
تنک: نازک
پيه ن: پهن
دريژ: دراز
کو ل: کوتاه
پير: پير
جووان: جوان
تژ: تيز
کول: کند
به رز: مرتفع
قول: عميق
فيس: تر
هشک: خشک
بان: بالا
خوار: پايين
چوول: خالی
په تی: خالی
زور: زياد
که م: کم
پوک: خالی
پر: پر
شرين: شيرين
تيه ل: تلخ
سوول: شور
تورش: ترش
ته نيا: تنها
هووفه ل: آدم دروغگو
درووزن: دروغگو
دروو: دروغ
راس: راست
ته ميس: پاک
چرکن: کثيف
دوله مه ن: پولدار
هه ژار: فقير
لینک
جمعه ۱٦ اسفند ،۱۳۸۱ - reza shahbazi

   اوقات کردی/کاتی کوردی   

لینک
چهارشنبه ۳٠ بهمن ،۱۳۸۱ - reza shahbazi

   اعداد کردی ژماران کوردی   

يه ک ۱
دوو ۲
سی ۳
چوار ۴
پينج ۵
شه ش ۶
هاوت ۷
هه يشت ۸
نوو ۹
ده ی ۱۰
يانزه ۱۱
دووانزه ۱۲
سينزه ۱۳
چوارده ۱۴
پانزه ۱۵
شانزه ۱۶
هه وده ۱۷
هه ژده ۱۸
نووزده ۱۹
بيس ۲۰
سی ۳۰
چل ۴۰
په نجا ۵۰
شه س ۶۰
هه فتا ۷۰
هیشتا ۸۰
نه وه د ۹۰
سه د ۱۰۰
دووویس ۲۰۰
سسه د ۳۰۰
چوارسه د ۴۰۰
پانسه د ۵۰۰
شه شسه د ۶۰۰
هه فسه د ۷۰۰
هه یسه د ۸۰۰
نووسه د ۹۰۰
هه زار ۱۰۰۰
لینک
دوشنبه ٢۸ بهمن ،۱۳۸۱ - reza shahbazi

   روزهای کردی رووژان کوردی   

شه ممه : شنبه
یه کشه ممه : یکشنبه
دوو شه ممه دوشنبه
سی شه ممه سه شنبه
چوار شه ممه چهار شنبه
په ن شه ممم پنجشنبه
هه ینی آدینه
پشوودان تعطیل

لینک
دوشنبه ٢۸ بهمن ،۱۳۸۱ - reza shahbazi

   خانواده کردی هووز کوردی   

ژن(ئافره ت): زن
پیا : مرد
کور : پسر
دوه ت(کیچ) : دختر
باوک : پدر
دالک(دایک) :مادر
برا : برادر
خوه یشک : خواهر
باپیر : پدر بزرگ
داپیر(نه نگ) : مادربزرگ
مام(تاتگ) : عمو
خالوو :دایی
میمگ : خاله و عمه
زاوا : داماد
وه یو : عروس
خه سوره : مادرزن و پدر زن و پدر شوهر و مادر شوهر و برادر زن
شو : شوهر
ژن : زن و عیال
هاو زاوا : باجناق
ئامووزا : پسر عمو و دختر عمو
خالووزا : پسر دایی و دختر دایی
میمزا : پسر عمه و پسر خاله و دختر عمه و دختر خاله
ژن خالوو : زن دایی
ژن تاتگ : زن عمو
شو میمگ : شوهر خاله و شوهر عمه
دوه ته ر زا : نوه دختری
کررزا : نوه پسری
دش : خواهر شوهر



لینک
جمعه ٢٥ بهمن ،۱۳۸۱ - reza shahbazi

   فصل های کردی به شان کوردی   

کوردی سنی
بو هار : بهار
هاوين : تابستان
پايز : پاييز
زيستان :زمستان
کوردی که لهور
وه هار : بهار
پايز : تابستان
سه رده وا : پاييز
زمسان :زمستان
لینک
جمعه ٢٥ بهمن ،۱۳۸۱ - reza shahbazi